Kumaş boyası ya da tekstil boyası, pamuk, keten, yün, ipek ve sentetik liflerden oluşan kumaşı renklendirmek için hazırlanan boyadır ve iki ana tipe ayrılır. Daldırma ya da banyo boyası kumaşın rengini baştan sona değiştirir; yüzey boyası ise fırça, şablon veya spreyle kumaşın üzerine desen yapar. Banyo boyaları lifleri renklendirirken yüzey boyaları kumaşın üzerinde desen ve renk katmanı bırakır. Boyanın akışkanlığı, pigment yoğunluğu ve sabitleme yöntemi; kumaş üzerinde elde edilecek sonucu belirler.
Hangi boyanın işe yarayacağını kumaşın lifi belirler. Pamuk ve keten gibi bitkisel lifler reaktif boyayla, yün ve ipek gibi protein lifleri asit boyayla, polyester gibi sentetik lifler ise yüksek sıcaklıkta çalışan boyayla renk alır. Jacquard Procion MX, Jacquard iDye ve Jacquard Acid Dye bu eşlemeye göre seçilen banyo boyalarıdır; desen için Artdeco Kumaş Boyası, Deka Permanent ve Pebeo Setacolor kullanılır.
Bir tişörtün, elbisenin ya da kotun rengini bütünüyle değiştirmek, soluk bir giysiyi canlandırmak veya tie-dye yapmak isteniyorsa toz hâlindeki banyo boyaları kullanılır. Boya suda çözülür, kumaş bu banyoya daldırılır ve renk lifin içine işler; dikiş ipliği ve etiket de kendi lifine göre renk alır.
Kumaşın zemin rengi korunup üzerine çizim, yazı, şablon deseni ya da baskı yapılacaksa sıvı kumaş boyası veya sprey kumaş boyası tercih edilir. Sabitleme yöntemi ürüne göre değişir; ütü veya başka bir ısı uygulaması gerekiyorsa boyanın ve kumaşın talimatları birlikte dikkate alınır. İpek boyama ise kendi içinde ayrı bir alandır: ince kumaşta ton geçişi ve renkleri ayıran kontur çizgisiyle çalışılır.
Devamını Oku
Lif Türüne Göre Boya Seçimi
Kumaşın etiketindeki lif bileşimi, boya seçiminin başlangıç noktasıdır. Karışım kumaşta banyo boyası yalnız kendisine uyan lifi renklendirir; yüzde yüz pamuk bir tişört ile pamuk-polyester karışımı aynı banyoda farklı doygunlukta renk alır. Elastan ya da polyester katkılı kotlarda da sentetik lif daha açık kalır.
Lif türüne göre kumaş boyası eşleşmesi
| Kumaş ya da iş |
Boya tipi |
Uygun boyalar |
| Pamuk, keten, viskon, bambu |
Reaktif boya ya da sıcak suda çözülen toz boya |
Jacquard Procion MX, Jacquard iDye, Deka Serie L Batik Boyası, Jacquard Funky Groovy Tie Dye |
| Yün, ipek, alpaka, naylon |
Sıcak suyla çalışan asit boya |
Jacquard Acid Dye, Jacquard Super Fast Acid Dye |
| Polyester, naylon, akrilik |
Ocakta yüksek sıcaklıkta çalışan sentetik lif boyası |
Jacquard iDye Poly; akrilik elyafta Jacquard Basic Dye |
| Açık renkli kumaşa desen |
Yüzey boyası, ütüyle sabitlenir |
Deka Permanent, Artdeco Kumaş Boyası |
| Koyu kumaşa desen |
Opak (kapatıcı) su bazlı tekstil boyası |
Pebeo Setacolor |
| İpek boyama |
Su bazlı ipek boyası |
Deka Silk İpek Boyası, Jacquard Green Label Silk |
Banyo Boyaları: Giysinin Rengini Değiştirmek
Jacquard Procion MX, pamuk, keten, bambu ve ipek gibi doğal liflerde çalışan reaktif bir boyadır ve kaynatma gerektirmeden oda sıcaklığında uygulanır. Suda çözülen boya hem banyoda kumaşı eşit renklendirmek hem de doğrudan desen uygulamak için kullanılır. Rengin liflere bağlanması için karışıma Jacquard Soda Külü eklenir; sodyum karbonat bazlı bu toz banyonun alkaliliğini artırır. Procion MX paleti 43 tondan oluşur.
Jacquard iDye iki kola ayrılır: iDye doğal liflerde, iDye Poly ise polyester ve naylon gibi sentetik kumaşlarda kullanılır; akrilik elyaf için Jacquard Basic Dye seçeneği değerlendirilir. iDye Poly'de boyanın sentetik life işlemesi yüksek sıcaklık ister ve uygulama ocakta, kaynamaya yakın sıcaklıkta yapılır. Toz boya suda çözünen iç ambalajıyla banyoya eklendiği için paketi açıp tozu boşaltmaya gerek kalmaz.
Jacquard Acid Dye, yün, ipek ve naylonu sıcak suyla boyayan toz boyadır. Banyoya eklenen sirke ya da sitrik asit, rengin liflere bağlanması için gereken asidik ortamı kurar; boyama boyunca sıcaklığın korunması da bağlanmaya yardımcı olur. Seride 40 ton bulunur. Yün, alpaka ve tüy gibi protein liflerinde rengin kısa sürede bağlanması için hazırlanan Jacquard Super Fast Acid Dye'ın paleti beş tondan oluşur.
Jacquard Basic Dye Kumaş Boyası boyanması zor akrilik elyafta yoğun renk verir, ipek ve yünde de kullanılabilir. Kumaşta ışık ve yıkama dayanımı sınırlı kaldığı için giysi seçiminde bu özellik hesaba katılır. Jacquard boyalarının birbirinden nasıl ayrıldığını Jacquard Kumaş Boyaları Arasındaki Farklar yazısında karşılaştırmalı olarak bulabilirsiniz.
Deka Serie L Batik Boyası, beyaz ve açık renkli doğal lifleri batik ve daldırma yöntemiyle renklendiren toz boyadır; ipek, keten, batist ve pamukta kullanılabilir. Toz sıcak suda çözülerek banyo hazırlanır ve renk sonucu boya miktarı, su hacmi, sıcaklık, süre ve lif yapısıyla değişir. Bağlama, katlama ve mumla rezerv (boyanın geçmesini engelleyen alan) oluşturma teknikleri bu boyayla uygulanır. Artdeco Toz Kumaş Boyası da soluk giysileri canlandırmak ve kumaşın rengini değiştirmek için boya banyosunda kullanılır. Toz boyayla birlikte kullanılan Artdeco Toz Kumaş Boyası Fiksatörü'nde oran ve süre, ambalajdaki talimata göre belirlenir.
Tie-dye, İndigo ve Doğal Boya
Jacquard Funky Groovy Tie Dye kiti, fiber reaktif boyayla hazırlanmış önceden ölçülendirilmiş üç renk, şişeler, eldiven ve lastik bantlarla gelir. Boyalar soğuk suyla uygulandığı için sıcak banyo ya da ısıtma ekipmanı gerekmez. Jacquard Indigo Kumaş Boyası kitindeki önceden indirgenmiş indigo ise tişört ve fular gibi doğal lifli tekstili maviye boyar. Banyodan çıkan kumaş havadaki oksijenle temas ettikçe yeşilden maviye döner. Jacquard Cochineal, cochineal böceğinden elde edilen doğal bir boya maddesidir; kullanılan mordana (boyayı life bağlayan yardımcı madde) göre pamuk, ipek ve yünde mor, kırmızı, pembe ya da erguvan tonları verir. Evde tişört boyamanın adımları Evde T-Shirt Boyama Nasıl Yapılır? yazısında anlatılır.
Desen, Şablon ve Sprey: Kumaşın Üzerine Boyamak
Deka Permanent Kumaş Boyası, beyaz ve açık renkli kumaşta boyama, baskı ve şablon için kullanılan su bazlı bir tekstil boyasıdır. Renkleri birbiriyle karışır ve kumaşın yumuşak dokusunu korumaya yardımcı olur. Apre ve yumuşatıcı kalıntısından arındırılmış doğal lifli kumaşa eşit kalınlıkta tek kat uygulanır; kuruduktan sonra ters yüzden yaklaşık üç dakika ütülenen çalışma 60 °C'ye kadar hassas yıkamaya dayanır.
Artdeco Kumaş Boyası açık renkli kumaşta iyi sonuç verir ve metalik tonlarla da gelir. Kuruyan boya tersinden 5 dakika buharsız ütüyle sabitlendiğinde kumaş 60 °C'ye kadar yıkanabilir. Kıvam, renk eklemeden Artdeco'nun renksiz Farblos incelticisiyle ayarlanır: kumaş boyası için 100, metalik kumaş boyası için 250 numara kullanılır. Artdeco Boyutlu Boya ise kumaş üzerinde kontur, yazı, nokta ve kabartılı süsleme ayrıntıları için kullanılır.
Geniş alan ve şablon işlerinde Artdeco Sprey Kumaş Boyası kumaşa püskürtülerek uygulanır. Boyanan kumaş, uygulamadan 24 saat sonra 150–160 °C'de 3 dakika ısıyla sabitlendiğinde elde ya da çamaşır makinesinde yıkanabilir.
Koyu zeminde desen için Pebeo Setacolor'un opak renkleri seçilir. Su bazlı ve mat yüzeyli bu tekstil boyası açık ve koyu kumaşta dekoratif uygulama içindir. Önceden yıkanmış pamuk, yün, karışım kumaş, örme, jarse, kadife, jakar, polyester ve deri üzerinde fırça, şablon, damlalık ya da baskı tekniğiyle çalışılır.
Jacquard Dye-Na-Flow Kumaş Boyası ise su gibi akan, yüksek pigmentli bir sıvı boyadır. İpek, pamuk ve polyester karışımlarında sulu boyaya benzer yayılma ve transparan (saydam) katman etkisi verir, kumaşta sertlik bırakmaz ve kuruduktan sonra ütüyle sabitlenir. Paleti 29 tondan oluşur. Elinizdeki akrilik boyayı kumaşta kullanmak isterseniz Liquitex'in tekstil medyumu Fabric Medium, boyayı kumaşa uygun hâle getirir; yöntem Akrilik Boya Kumaşa Nasıl Uygulanır? yazısında anlatılır.
İpek Boyama: İnce Kumaşta Renk Geçişi
İpek boyamada kumaşın inceliği ve emiciliği, boyanın ne kadar yayılacağını etkiler. Sıvı boya ince dokuda hızla yayıldığı için renk alanları çoğunlukla kontur (gutta) çizgisiyle ayrılır; çizgi boyanın geçişini durdurur ve deseni sınırlar.
Deka Silk İpek Boyası su bazlıdır, renkleri birbiriyle karışır ve ütü, mikrodalga, buhar ya da fırınla sabitlenebilir; sabitlenen ipek 60 °C'ye kadar yıkamaya dayanır. Serideki renksiz Farblos 00, renk yoğunluğunu azaltarak açık tonlarla çalışmayı kolaylaştırır. Jacquard Green Label Silk İpek Boyası ise ipek ve diğer ince kumaşlar için transparan ve ince kıvamlı bir boyadır; fırça ya da aplikatörle sürülür ve 20 tonluk palet sunar. İpeğin tamamını tek renge boyamak için Procion MX ve Acid Dye banyosu da kullanılabilir.
Sabitleme, Yıkama ve Kalıcılık
Sabitleme aşaması, boyanın yıkama ve kullanım sırasındaki kalıcılığını belirler. Isıyla sabitleme gerektiren yüzey boyalarında ürünün uygulama süresi ve sıcaklığı izlenir; fırçayla sürülen birçok tekstil boyasında ütü, Artdeco Sprey Kumaş Boyası'nda ise 150–160 °C'lik ısı kullanılır. Banyo boyalarında renk bağlanması boya türüne göre farklı koşullar gerektirir: Procion MX'te soda külü, Acid Dye'da sirke ya da sitrik asit, iDye Poly'de yüksek sıcaklık rengin life bağlanmasını sağlar.
Boyamadan önce kumaşın yıkanıp apre ve yumuşatıcı kalıntısından arındırılması, iki tipte de boyanın eşit işlemesine yardımcı olur. Boyalı kumaş ilk yıkamalarda ayrı ve tersinden yıkandığında renk daha uzun korunur. Kumaş kalemiyle yapılan işlerde de mantık aynıdır; ayrıntılar Kumaş Kalemi Yıkanınca Çıkar mı? yazısındadır.
İlgili Koleksiyonlar
Sıkça Sorulan Sorular
Kumaş hangi boya ile boyanır?
Kumaş, lif türüne uygun boyayla boyanır: pamuk ve keten reaktif boyayla, yün ve ipek asit boyayla, polyester ise yüksek sıcaklıkta çalışan sentetik lif boyasıyla renk alır. Kumaşın üzerine desen yapılacaksa Deka Permanent, Artdeco Kumaş Boyası ya da Pebeo Setacolor gibi yüzey boyaları kullanılır.
Kumaş boyası yıkanınca çıkar mı?
Kumaşa uygun boya doğru biçimde sabitlendiğinde ve belirtilen koşullarda yıkandığında renk daha iyi korunur; eksik sabitleme ilk yıkamalarda renk akmasına yol açabilir. Deka Permanent ütüyle sabitlendikten sonra 60 °C'ye kadar hassas yıkamaya, Artdeco Kumaş Boyası 60 °C'ye kadar yıkamaya dayanır. Artdeco Sprey Kumaş Boyası 24 saat sonra 150–160 °C'de 3 dakika ısıyla sabitlenir.
Kumaş boyasının kalıcı olması için ne yapmalı?
Kalıcılık için kumaş önce yıkanıp apre ve yumuşatıcı kalıntısından arındırılır, boya lif türüne göre seçilir ve boyanın kendi sabitleme adımı tamamlanır. Yüzey boyalarında sabitleme için ürününe göre ütü veya başka bir ısı uygulaması gerekebilir; Procion MX'te soda külü, Acid Dye'da sirke veya sitrik asit, iDye Poly'de ocakta yüksek sıcaklık rengin life bağlanmasını sağlar.
Polyester kumaş boyanır mı?
Polyester boyanır, ancak pamuk boyasıyla değil, yüksek sıcaklıkta çalışan sentetik lif boyasıyla. Jacquard iDye Poly polyester ve naylon gibi sentetik liflerde ocakta, kaynamaya yakın sıcaklıkta uygulanır. Polyester üzerine desen için Pebeo Setacolor'un opak renkleri de seçilebilir.
Hangi kumaşlar boya tutmaz?
Boyayı en zor alan kumaşlar, banyo boyasının lifine uymadığı kumaşlar ile su itici kaplama, apre ya da yumuşatıcı taşıyan kumaşlardır. Pamuk boyasıyla boyanan polyester ve elastan çok açık kalır; karışım kumaşta yalnız uyumlu lif renk alır ve sonuç daha soluk görünür.
Tie-dye için hangi boya kullanılır?
Tie-dye için pamuk ve keten gibi doğal liflerde soğuk suyla çalışan fiber reaktif boya kullanılır. Jacquard Funky Groovy Tie Dye kiti üç renk, şişe, eldiven ve lastik bantla hazır gelir; daha geniş palet için Jacquard Procion MX soda külüyle kullanılır. Mavi tonlu tie-dye için Jacquard Indigo kitindeki önceden indirgenmiş indigo kullanılır.