El Greco

El Greco (1541–1614), asıl adı Domenikos Theotokopoulos olan, uzatılmış figürleri ve dini sahneleriyle tanınan, Girit doğumlu ve hayatının büyük bölümünü İspanya'da geçiren ressamdır. 1541'de Girit'in Kandiye (bugünkü Heraklion) kentinde doğdu, 7 Nisan 1614'te Toledo'da öldü. «El Greco» lakabı «Yunanlı» anlamına gelir; sanatçı tablolarını Yunan harfleriyle, asıl adıyla imzaladı.

Girit o yıllarda Venedik Cumhuriyeti'ne bağlıydı. Theotokopoulos burada Bizans ikon geleneği içinde yetişti ve 1563 tarihli belgelerde usta ressam olarak anıldı. 1567 civarında Venedik'e gitti, Titian ve Tintoretto'nun resmini yakından tanıdı. 1570'te Roma'ya geçti; minyatür ressamı Giulio Clovio'nun tavsiyesiyle bir süre Kardinal Alessandro Farnese'nin sarayında kaldı ve 1572'de ressamların Aziz Luka Akademisi'ne kaydoldu.

1577'de İspanya'ya geçti, önce Madrid'de bulundu, ardından Toledo'ya yerleşti. Aynı yıl Toledo Katedrali için Giysilerin Soyulması (El Expolio) ve Santo Domingo el Antiguo Kilisesi'nin sunak resimleri siparişlerini aldı. Kral II. Felipe için El Escorial'e yaptığı Aziz Mauritius'un Şehitliği (1580–1582) kralın beğenisini kazanmadı ve saray ressamlığına giden yol kapandı. Hayatının geri kalanını Toledo'da kiliseler, manastırlar ve yerel soylular için çalışarak geçirdi. 1578'de Jerónima de las Cuevas'tan oğlu Jorge Manuel doğdu; Jorge Manuel daha sonra babasının atölyesinde çalıştı.

El Greco, Geç Rönesans'ın Maniyerizm akımı içinde anılır. Bizans ikonlarından gelen düzlemsel anlatımı Venedik resminin renk ve fırça işçiliğiyle birleştirdi; uzatılmış bedenler, titrek ışık ve sıkışık mekânlar resminin tanınan özellikleridir. 19. yüzyılın sonunda yeniden keşfedildi; 20. yüzyılın başında Ekspresyonist ve Kübist ressamların ilgisini çekti.

Toledo'daki ilk büyük işi Giysilerin Soyulması (El Expolio, 1577–1579) bugün Toledo Katedrali'ndedir. Santo Domingo el Antiguo için yaptığı Meryem'in Göğe Yükselişi (1577–1579) Chicago Sanat Enstitüsü'ndedir. En ünlü eseri kabul edilen Kont Orgaz'ın Gömülüşü (1586–1588), Toledo'daki Santo Tomé Kilisesi için yapıldı ve hâlâ aynı kilisededir.

Toledo Manzarası (yaklaşık 1596–1600) ve Beşinci Mührün Açılması (1608–1614) New York'taki Metropolitan Sanat Müzesi'ndedir. Elini Göğsüne Koymuş Soylu (yaklaşık 1580) Madrid'deki Prado Müzesi'nde, son dönem işlerinden Laokoon (yaklaşık 1610–1614) Washington'daki Ulusal Sanat Galerisi'ndedir. Toledo'da sanatçının adını taşıyan El Greco Müzesi'nde de eserleri sergilenir.

El Greco’nun üslubu, yoğun duygusallık, ruhani atmosfer ve dramatik ışık kullanımıyla öne çıkar. Girit’te aldığı Bizans ikon geleneği eğitimi ile Venedik’te öğrendiği Rönesans renk anlayışını birleştirerek kendine özgü bir Maniyerist tarz geliştirmiştir. Eserlerindeki figürler genellikle uzatılmış, ince ve neredeyse bedensiz bir görünüm taşır; bu durum sahnelere güçlü bir ruhsal gerilim kazandırır. Renk paletinde derin mavi, yeşil ve güçlü ışık kontrastları dikkat çeker. Toledo döneminde yaptığı dini kompozisyonlarda mistik ve vizyoner bir anlatım dili oluşturmuştur. El Greco’nun sanatı, gerçekçilikten çok duygusal ve spiritüel ifadeye odaklanır. Bu yönüyle, modern dönemde Ekspresyonizm’in öncülerinden biri olarak kabul edilir.

El Greco tuval üzerine yağlı boyayla çalıştı; olgun döneminde boyayı hızlı ve görünür fırça izleriyle sürdü, figürleri boyca uzattı ve ışığı keskin beyaz vurgularla verdi. Giysilerde derin mavileri yoğun kırmızılar ve sarılarla karşı karşıya koydu. Bu paleti bugün denemek için Talens Rembrandt Ultramarine Deep, kırmızı tonlar için Talens Van Gogh serisinden Vermilion ve Madder Lake Deep, sarı ışıklar için Winsor & Newton Artists' Yellow Ochre Light, beyaz vurgular için Flake White Hue kullanılabilir.