Cyanotype ve Sulu Boya ile Sanatsal Baskılar Nasıl Yapılır?
Okuma süresi: 5 dakika
Cyanotype, kendine özgü mavi tonlarıyla dikkat çeken tarihî bir fotoğrafik baskı tekniğidir. Basit gibi görünen bu süreç; ışık, kimyasal karışım, yüzey seçimi ve son dokunuşlarla etkileyici sonuçlar verir. Özellikle kaliteli bir sulu boya kâğıdı üzerinde uygulandığında cyanotype baskılar, sonradan sulu boya ile renklendirilerek daha sanatsal ve kişisel bir görünüme kavuşur.
Bu yazıda, Winsor & Newton Professional Watercolour Paper üzerinde cyanotype baskı hazırlama sürecini ve baskıyı sulu boya ile nasıl tamamlayabileceğinizi adım adım ele alıyoruz.
Cyanotype Nedir?
Cyanotype; ferric ammonium citrate (demir amonyum sitrat) ve potassium ferricyanide (potasyum ferrisiyanür) adlı iki kimyasalın kullanılmasıyla elde edilen, mavi tonlarda baskılar oluşturan bir tekniktir. Işığa duyarlı bu karışım bir yüzeye uygulandıktan sonra UV ışığına (morötesi ışık) maruz bırakılır. Işık alan bölgeler tekniğin karakteristik mavisine (Prusya mavisi) dönüşürken, kapatılan ya da ışık almayan alanlar daha açık tonlarda kalır.
Sonuçta yüzey üzerinde negatif görünümlü, parlak mavi zeminli ve beyaz boşluklara sahip etkileyici bir görüntü oluşur. Bu beyaz alanlar daha sonra sulu boya ile renklendirilir ve baskıya el işçiliğiyle özgün bir karakter kazandırılır.
Cyanotype İçin Neden Sulu Boya Kâğıdı Kullanılır?
Cyanotype sürecinde kâğıt, hem kimyasal karışıma hem de geliştirme aşamasındaki su banyosuna dayanıklı olmalıdır. Bu nedenle doğru sulu boya kâğıdı seçimi büyük önem taşır.
Winsor & Newton Professional Watercolour Paper 640 gsm (gramaj, kâğıdın kalınlığı), cyanotype uygulamaları için güçlü bir yüzey sunar. Yüksek gramajı sayesinde kâğıt, su içinde birkaç dakika bekletildiğinde formunu korur ve kolayca dalgalanmaz. Bu özellik, özellikle baskı sonrasında sulu boya ile elle renklendirme yapmak isteyen sanatçılar için büyük avantaj sağlar.
Rough (kaba dokulu) yüzey ise baskıya hem fotoğrafik hem de resimsel bir ifade katar. Ortaya çıkan sonuç, bir yandan cyanotype'ın klasik mavi etkisini taşırken diğer yandan sulu boya dokusuna yakın sanatsal bir görünüm sunar.
Gerekli Malzemeler
Cyanotype ve sulu boya uygulaması için temel olarak şu malzemelere ihtiyaç duyulur:
- Winsor & Newton Professional Watercolour Paper 640 gsm (Rough)
- Jacquard Cyanotype Set (cyanotype kimyasal seti) ya da ayrı olarak ferric ammonium citrate ve potassium ferricyanide
- Işık geçirmeyen şişeler
- Filtrelenmiş su veya musluk suyu
- Karıştırma kabı
- Sulu boya fırçası
- Seçilen obje: ip, yaprak ya da şeffaf görsel
- Pleksi (akrilik cam) ya da cam yüzey
- Su banyosu için tepsi
- Winsor & Newton Professional sulu boyalar
Bu uygulamada son renklendirme aşamasında Winsor & Newton Cadmium-Free Watercolour serisinden Lemon, Orange ve Red tonları kullanılmıştır.
Cyanotype Karışımı Nasıl Hazırlanır?
İlk aşamada cyanotype kimyasalları ayrı ayrı suyla karıştırılır. Hazır cyanotype setlerinde genellikle A ve B olarak etiketlenmiş iki şişe bulunur. Bu şişeler filtrelenmiş suyla doldurulur, iyice çalkalanır ve bir gece bekletilir.
Ertesi gün iki sıvıdan eşit miktarda alınarak bir karıştırma kabında birleştirilir. Karışım fırça yardımıyla iyice karıştırılır. Bu aşamada dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, işlemin loş ışıkta yapılmasıdır. Ortamın tamamen karanlık olmasına gerek yoktur; ancak güçlü ışık karışımın erken reaksiyona girmesine neden olur.
Kimyasallar yalnızca yüzeye uygulanacağı zaman karıştırılmalıdır. Hazırlanan karışımın bir veya iki saat içinde kullanılması önerilir.
Karışım Kâğıda Nasıl Uygulanır?
Hazırlanan cyanotype karışımı, sulu boya fırçası yardımıyla Winsor & Newton Professional Watercolour Paper yüzeyine uygulanır. Bu aşamada kâğıdın tamamı kaplanabileceği gibi yalnızca baskı alınmak istenen belirli bir alan da kaplanabilir.
640 gsm Rough sulu boya kâğıdı bu uygulama için güçlü bir zemindir. Kalın yapısı sayesinde hem kimyasal uygulamaya hem de daha sonra yapılacak su banyosuna dayanır. Karışım uygulandıktan sonra kâğıt karanlık bir alanda yaklaşık bir saat kurumaya bırakılır. Dilerseniz daha uzun süre bekletebilir veya bir sonraki aşamaya geçmeye hazır olana kadar ışık almayan bir dosya içinde saklayabilirsiniz.
İki Tonlu Görsel Nasıl Hazırlanır?
Cyanotype baskının en keyifli aşamalarından biri, görüntüyü oluşturacak objeyi veya kompozisyonu hazırlamaktır. Bu teknikte yaprak, çiçek, ip, dantel, kesilmiş kâğıt formlar ya da şeffaf asetata (şeffaf film) basılmış görseller kullanılır.
Örnekte ip kullanılarak soyut bir çizgi kompozisyonu hazırlanmıştır. İp, ışığa duyarlı hâle getirilmiş kâğıdın üzerine yerleştirilir. Eğer uygulama dış mekânda yapılacaksa, ipin uçmaması ve yüzeye düzgün temas etmesi için üzerine pleksi ya da cam bir levha kapatılır.
Bu aşamanın hızlı yapılması önemlidir. Kâğıt ışığa duyarlı olduğu için kompozisyon mümkünse düşük ışıklı bir ortamda hazırlanmalıdır.
Pozlama ve Görüntüyü Geliştirme
Hazırlanan yüzey doğrudan güneş ışığına çıkarılır. Pozlama süresi hava koşullarına ve UV seviyesine göre değişir. Güneşli bir günde birkaç dakika gibi kısa bir süre yeterli olurken, UV seviyesinin düşük olduğu durumlarda pozlama iki saate kadar uzar.
Pozlama sırasında kâğıdın rengi değişmeye başlar. Işık alan ve ışık almayan bölgeler arasında belirgin bir kontrast oluştuğunda baskı geliştirme aşamasına hazır hâle gelir.
Görüntüyü geliştirmek için baskı su dolu bir tepsiye alınır. Su, baskının üzerinden yaklaşık üç dakika boyunca geçirilir. Eğer bulunduğunuz bölgede su çok kireçliyse filtrelenmiş su tercih edebilirsiniz; aksi hâlde musluk suyu da kullanılır. Bu aşamada renkler su içinde hızla değişir ve cyanotype'ın karakteristik mavisi belirginleşir.
Daha sonra baskı sudan çıkarılır ve kurumaya bırakılır. Tam kontrastın ortaya çıkması yaklaşık 24 saat sürer. Bu nedenle baskının gece boyunca tamamen kuruması önerilir.
Sulu Boya ile El Renklendirmesi
Kuruyan cyanotype baskıda cyan mavisi derinleşir ve ışık almayan alanlar beyaz ya da açık tonlarda kalır. Bu açık alanlar, sulu boya ile renklendirme yapmak için ideal bir yüzey oluşturur.
Sulu boya uygulamasına başlamadan önce renklendirilecek alanlar temiz suyla hafifçe ıslatılır. Ardından seçilen renkler bu nemli bölgelere uygulanır. Islak zemine boya eklemek, rengin daha kontrollü yayılmasını sağlar ve yumuşak geçişler elde etmeye yardımcı olur.
Bu yöntemle baskıya üç boyutlu bir etki kazandırılır. Aynı zamanda sonuç, elde renklendirilmiş eski fotoğraflara benzeyen nostaljik ve sanatsal bir görünüm sunar. Cyan mavisi zemin üzerinde sarı, turuncu ve kırmızı gibi sıcak tonlar çarpıcı bir kontrast oluşturur.
Cyanotype ve Sulu Boyayı Birlikte Kullanmanın Avantajları
Cyanotype tekniği tek başına güçlü bir görsel etki yaratır; ancak sulu boya ile tamamlandığında baskı daha kişisel, canlı ve resimsel bir karakter kazanır. Sanatçı, cyanotype'ın fotoğrafik yapısını korurken belirli alanlara renk ekleyerek kompozisyona yeni bir ifade katar.
Bu teknik özellikle mixed media (karışık teknik) çalışmaları, deneysel baskılar, sanat günlükleri, özgün kartlar ve duvar dekorasyonları için kullanılır. Her baskı; ışık, obje, süre ve boya uygulamasına bağlı olarak farklı sonuç verdiği için süreç baştan sona keşif odaklıdır.
Cyan mavisinin derin zemini ile sulu boyanın canlı ve şeffaf renkleri bir araya geldiğinde, her biri kendine özgü, elle dokunulmuş bir baskı ortaya çıkar. Basit malzemelerle başlayan bu uygulama, denedikçe yeni sonuçlar veren keyifli bir uğraşa dönüşür.
